แหล่งเรียนรู้ด้านประวัติศาสตร์ ภาพสลักกวนเกษียรสมุทร #38

โบราณสถานโนนพระแท่น (หรือที่มักเรียกกันว่า โนนแท่นพระ) ตั้งอยู่ที่ บ้านหนองโก หมู่ที่ 3 ตำบลก้านเหลือง อำเภอแวงน้อย จังหวัดขอนแก่น ถือเป็นแหล่งโบราณคดีที่สำคัญและสร้างความตื่นตัวให้กับวงการประวัติศาสตร์ไทย ข้อมูลและข้อสันนิษฐานสำคัญทางโบราณคดีของสถานที่แห่งนี้ มีดังนี้1. ลักษณะทางกายภาพและการค้นพบทำเลที่ตั้ง: ตัวโบราณสถานตั้งอยู่บนเนินดินกลางทุ่งนาทางทิศใต้ของหมู่บ้านหนองโก ซึ่งเดิมทีชาวบ้านในพื้นที่เห็นกลุ่มหินทรายและศิลาแลงเหล่านี้มาหลายเจเนอเรชัน และมักนำดอกไม้ธูปเทียนมากราบไหว้ขอพรตามความเชื่อท้องถิ่น การสำรวจ: ในเดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2566 เจ้าหน้าที่และนักโบราณคดีจากสำนักศิลปากรที่ 8 ขอนแก่น ได้เข้าพื้นที่ตรวจสอบอย่างเป็นทางการตามคำร้องขอของชุมชน 2. หลักฐานชิ้นสำคัญ: ภาพสลักกวนเกษียรสมุทร ทางประวัติศาสตร์: สิ่งที่ทำให้นักโบราณคดีให้ความสนใจอย่างมาก คือการพบชิ้นส่วนหินทรายสลักเป็นภาพพิธีกวนเกษียรสมุทร (หนึ่งในฉากสำคัญของวรรณคดีและศาสนาพราหมณ์-ฮินดู) ปรากฏภาพสลักของบุคคลกำลังยึดโยงลำตัวของพญานาคเพื่อใช้หมุนเขามนทิระในการทำน้ำอมฤต ซึ่งถือเป็นหลักฐานที่พบได้ไม่บ่อยนักในเขตวัฒนธรรมเขมรโบราณแถบอีสานตอนบน3. อายุสมัยและข้อสันนิษฐานทางประวัติศาสตร์อายุของโบราณสถาน: นักโบราณคดีสันนิษฐานในเบื้องต้นว่าโบราณสถานแห่งนี้มีอายุเก่าแก่ราว 800–900 ปีอิทธิพลอารยธรรม: เป็นศาสนสถานในวัฒนธรรมเขมรโบราณ (ขอม) ยุคร่วมสมัยกับนครวัดหรือบายนความสำคัญเชิงเส้นทางคมนาคม: ตัวโบราณสถานตั้งอยู่ในจุดยุทธศาสตร์ที่เป็นเส้นทางเชื่อมต่อทางวัฒนธรรมระหว่างลุ่มแม่น้ำมูล (อีสานใต้) กับลุ่มแม่น้ำชี (อีสานตอนบน) โดยสามารถเชื่อมโยงทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือไปยังปราสาทเปือยน้อย อำเภอเปือยน้อย จังหวัดขอนแก่น ได้อีกด้วย